Reykjaneshryggur
Suðvesturland einkennist af Reykjanesskaganum sem er suðvesturhorn Íslands, en það er hér sem Atlantshafshryggurinn gengur á land. Mikið af hrunum eru á Reykjanesskaganum, sem bera vott um mikla eldvirkni þar. Atlantshafshryggurinn gengur í gegnum mitt landið og heitir hér Reykjaneshryggur, en fyrir norðan land nefnist hann Kolbeinseyjarhryggur. Þetta undur heimsins hefur mótað Ísland, ýtt Ameríku frá Afríku og um leið myndað Atlantshafið.
Ísland stendur á flekaskilum en vesturhluti landsins tilheyrir Ameríkuflekanum, en austurhlutinn Evrasíuflekanum. Á Reykjanesi þar sem flekaskilin sjást glögglega hefur verið byggð göngubrú á milli flekanna sem tákn þess að brúa bilið milli austurs og vesturs.
Reykjaneshryggurinn rís úr hafi í lágum hraunhömrum við Önglabrjótsnef á Reykjanesi. Þar má einnig sjá gýgaröð sem myndast hefur við neðansjávargos á Reykjaneshrygg og kallast Yngri Stampar.
Ísland er í raun hafsbotn sem rís úr sæ og er því mjög ólíkt meginlöndum jarðar. Bólstraberg sem er einkenni neðansjávargosa finnst þar víða og má sjá vel í Stapafelli sem er norðarlega á nesinu. Miklar sprungumyndanir eru á Reykjanesskaga sem ná frá ystu tá, langt norður á Strandarheiði og Vatnsleysustönd. Þarna eru margar misjafnlega langar sprungur og gjár sem mynda sprungurein, en innan hennar skipta sprungurnar hundruðum. Allt eru þetta ummerki landreks. Landsig á Reykjanesskaga er talið nema um 1 cm á ári sem þykir mjög hratt sig.
Á Reykjanesskaga eru engar mýrar og vegna gljúps bergsins þar sígur regnvatn þar hratt niður. Fá vötn eru þar og engin á eða lækur rennur á yfirborði allt frá Læknum í Hafnarfirði, austur að Ölfusá. Uppsprettur eru hins vegar algengar og streymir Kaldá, mesta grunnvatnsá landsins undir hrauninu við Straumsvík.
Kleifarvatn
Kleifarvatn er stærsta stöðuvatnið, en þar eru miklar breytingar á vatnsborðinu því vatnið sígur í gegnum berglögin þar. Vatnsborðið getur munað nokkrum metrum eftir því hvort eru rigningar eða þurrkar. Eftir jarðskjálftana á Suðurlandi árið 2000, hefur vatnið minnkað til muna hvort sem um er að ræða vatn sem sígur niður eða landris og þar hefur nú myndst einstök náttúrusýn. Þar má finna alls kyns hveramyndanir og er svæðið síbreytilegt.
Á mestöllum Reykjanesskaganum er ferskvatn í berglögunum, en undir því er einnig jarðsjór. Á Reykjanesi er mikill jarðhiti og nokkuð um háhitavatn, gufu eða sambland beggja. Þessi jarðhitasvæði eru nokkuð sérstök þar sem þarna er ekki um að ræða venjulegt hveravatn, heldur heitan jarðsjó eða blöndu af jarðsjó og ferskvatni. Jarðhitinn er svo notaður t.d. í iðnað og rafmagnsframleiðslu.
Svartsengi
Svartsengi er orkuver á háhitasvæði sem nýtir heitan jarðsjó. Í þessum jarðsjó er mikið um efnaupplausnir sem tæra málma og því er honum ekki veitt beint inn á veitukerfin, heldur látin hita upp ferskt vatn fyrir veituna í varmaskiptum. Við þetta fellur til mikill jarðsjór sem streymir út í hraunið og myndar Bláa Lónið, sem frægt er sem heilsubað fyrir fólk með húðsjúkdóma. Svífandi kísilagnir og fleiri efni eru ástæða þess að vatnið litast blátt.
Á Reykjanesi er einnig annað háhitasvæði sem er vestur undir Skálafelli og svokölluðum Stömpum sem brunnu fyrir yfir 1000 árum. Bjarmar jarðeldsins lýstu upp haf og land, en talið er að slíkt muni gerast aftur þó ekki sé hægt að segja til um tímsetningu.
Utan við Reykjanes eru gjöful fiskimið þar sem mörg skip og margir menn hafa farist í gegnum tíðina. Þar var reistur fyrsti viti landsins fyrir yfir 100 árum síðan uppi á Valafelli.