Landmótun
Fyrir um 125 milljónum ára hófst upphaf þess ferlis í náttúrunni sem leiddi til mótunar eyjunnar Íslands. Evrasíuflekinn sem nú er Evrópa og N-Ameríkuflekinn sem nú er N-Ameríka voru einn fleki sem svo tók að rifna í sundur frá suðri til norðurs. Þessir flekar fjarlægðust hvorn annan, en á milli flekanna varð til ný jarðskorpa á hafsbotni sem nú nefnist Atlantshafshryggurinn og skilur þessi tvö meginlönd að, en þau hafa verið að fjarlægjast hvort annað síðan um að jafnaði 2 cm á ári.
Mikil virkni var á því svæði sem Ísland myndaðist en þar tók að gliðna fyrir um 60 milljónum ára með miklum sprungugosum og basaltshraun runnu til beggja jaðra og landið Ísland tók að myndast Gosbelti Atlantshafshryggsins liggur um mitt Ísland frá suðvestri til norðausturs og jarðlögin eru eldri eftir því sem frá dregur miðju hans. Í Ísafjarðardjúpi á Vestfjörðum eru elstu jarðlög á Íslandi sem talin eru að hafi myndast fyrir um 15 milljónum ára.
Mest af blágrýtismyndun Íslands varð til á Snæfellsnesrekbeltinu en leifar þess liggja um skáhalt Snæfellsnesið. Talið er að þetta rekbelti hafi verið virkt fyrir um 6-7 milljónum ára en þá dáið út og nýtt myndast.
Ísland er á heitum reiti þar sem öflugt uppstreymi undir landinu er talið vera möttulstrókur úr iðrum jarðar, en á heitum reitum er yfirleitt talin vera mun meiri eldvirkni en annars staðar. Möttulstrókurinn stjórnar legu gosbeltanna sem svo flytjast austur með tímanum.
Gosberg á Íslandi er að mestu leiti basalt (dökkt), en einnig finnst ísúrt og súrt berg (ljóst) í nágrenni eldstöðva. Talið er að eldstöðvar séu um 30 á landinu, en um 50-60 séu útkulnaðar.